Recensie Scheppings(t)rouw
Lysanne van de Kamp-Rinzema
ISBN-978-94-6369-256-4
223 pagina’s.
Uitgeverij Buijten & Schepperheijn, en het boek is onderdeel van hun Micha-reeks.
Ik heb het boek een aantal jaren geleden met veel plezier gelezen en er zelfs een samenvatting van gemaakt. Het boek bestaat uit vijf delen en negen hoofdstukken. Aan het einde van de hoofdstukken zijn er vragen die je in een groep kunt bespreken.
Het boek is geschreven vanuit Christelijk perspectief en gaat in om de rouw die velen voelen bij processen als klimaatverandering, biodiversiteitsverlies e.d. oftewel kortom de milieucrisis. Ze ziet haar verdriet om de schepping als de prijs die ze moet betalen voor het liefhebben van de schepping: je kunt pas rouwen als je ergens om geeft.
Ze ziet vijf Nederlandse reacties op de ecologische crisis:
- De ontkenners: als je het erkend, moet je er iets mee. Ontkennen is makkelijker.
- Mensen die hun schouders erover ophalen: na mij de zondvloed.
- Mensen met een vals optimisme
- Mensen die de feiten en urgentie erkennen, bezorgd zijn en zich toch buiten het probleem plaatsen. De oplossing moet van anderen komen.
- De rouwenden waaronder vechters, terugtrekkers en bevriezers.
De auteur stelt dat scheppingsrouw begint met het onder ogen komen van de realiteit: er is al veel beschadigd en zelfs al verloren.Ze stelt dat rouw en hoop onontkoombaar met elkaar zijn verbonden. Hoop kan gezien worden als een diep vertrouwen op God, midden in de realiteit van een gebroken wereld. Alarmisme blijkt averechts te werken: het heeft een afschrikkende werking. Positieveverhalen helpen ons om mentaal en emotioneel in balans te blijven. Uit onderzoek blijkt dat mensen in balans blijven als er drie hoopvolle berichten staan tegenover één alarmistisch bericht.
De auteur wijst op het belang van integraal denken, het kijken naar het grotere plaatje. Ook wijst ze erop dat de wortel van de wereldwijde milieucrisis terug te leiden is tot een koloniale, kapitalistische en patriarchale denkwijze waarbij de aarde werd en wordt gezien als een machine i.p.v. een levend ecosysteem. We kunnen alleen goed voor onszelf en de ander zorgen als we goed zorgen voor onze omgeving. We maken als mensen deel uit van de schepping; we staan er niet buiten of boven.
Zodra we intrinsiek gemotiveerd zijn om de schepping met respect en waardigheid te behandelen is een duurzame manier van leven geen kwestie meer van inleveren of minderen. Met een duurzame levensstijl kiezen we namelijk niet voor minder maar voor meer zelfbeheersing, meer zingeving, meer tijd, meer rust. De milieucrisis is een gevolg van onze wijze van denken. Het betreft een geestelijke crisis. Ze roept op tot bekering om zo een verandering van onze gezindheid te realiseren en te gaan leven in harmonie met elkaar en de leefomgeving. Ze wijst vervolgens op het Bijbelse begrip shalom wat voor veel meer staat dan enkel vrede: het staat voor prachtige dingen als heelheid, gezondheid, voorspoed, geluk, volheid, welzijn en vrede.
Ze wijst erop dat we inheemse wijsheid en wijsheid uit andere culturen kunnen toepassen in ons westerse leven, zoals het geworteld leven op een concrete plek; het waarderen van diversiteit i.p.v. monoculturen; leven met de wetten van de natuur, nederig leven en holistisch/integraal denken. Elke soort op aarde is geschapen en is dus op aarde bedoeld en hoort er dus bij want het heeft Gods levensadem.
Ook benadrukt ze het belang van systeemverandering. Oplossingen beginnen niet bij CO2-reductie of compensatie, maar bij bezinning en bij moeilijke gesprekken.
Een mooie kritische vraag is deze: Wat zou er gebeuren als we toegeven dat onze cultuur en onze systemen niet de oplossing maar het probleem zijn?
Hoop is een werkwoord en het moet – om met de woorden van Peter Halldorf te zeggen – worden ‘verwoord, veroverd en geleefd.’ Wij mogen zaadjes zijn van shalom strooien op Gods akker, zonder de oogst af te dwingen of het proces te controleren. We hebben veel vertrouwen nodig om op deze manier te leven.
Het is een pittig boek omdat je er mee aan het werk kunt en het ruimte nodig heeft om te bezinken. Maar het inspireert ook, om de hoop niet op te geven, maar om stap voor stap te blijven verduurzamen en daarmee te werken aan het behoud van Gods schepping.