Samenvatting Tweede Kamer Rondetafelgesprek Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO)

Posted on 12 november 2021 · Posted in Artikelen

29 september 2021,  10:00 – 13:00 uur

Inleiding

Deze samenvatting is op persoonlijke titel gemaakt door Geert Jan Prins, oprichter en senior consultant Will2Sustain. Ik heb gemeend de samenvatting online te plaatsen voor mensen die interesse hebben in het thema, maar geen tijd hebben om alle documentatie door te nemen. Het is niet mijn doel geweest volledig te zijn. Voor de volledige informatie, inclusief alle bijbehorende documenten, verwijs ik naar de bron: 2de kamer Rondetafelgesprek. Ik hoop dat mijn samenvatting ertoe leidt dat meer mensen kennismaken met wat er besproken is. Voor het debat zelf: https://debatgemist.tweedekamer.nl/node/26163

Samenvatting blok 1

  • Ondernemend Nederland (ONL) – Mirjam Bink: Maken zich druk over o.a. regeldruk. Pleiten voor onafhankelijke audits in de ketens en voor uniforme wetgeving binnen EU.
  • Evofenedex – Bart Jan Koopman: Belang van EU benadering. Niet alle ketens even duidelijk. Digitale infrastructuur zou op orde moeten zijn. Integrale aanpak vergt veel en moet aansluiten bij de praktijk.
  • VNO-NCW – Marhijn Visser: Sluit aan bij OESO richtlijnen en UN Guiding Principles. Stap van grondstof tot eindproduct omvat al snel 6-7 schakels. Zijn bezorgd over effecten van regeldruk op bedrijven. Een slim systeem is nodig dat de administratieve lasten drukt.
  • Zeeman – Arnoud van Vliet: Wij noemen IMVO ‘zuinig’. Refereert aan Textielconvenant en Bangladesh akkoord. Voorkeur voor invoer Europese wetgeving, maar wel op korte termijn. Continueer steun aan IMVO convenanten-aanpak. Het moet alle bedrijven dekken.

Discussie met aanwezige kamerleden:

In Frankrijk en Duitsland is er al wetgeving op dit vlak. Nationale wetgeving kan proces om te komen tot toekomstige EU wetgeving versterken, maar Evofenedex ziet nationale wetgeving als plan B.

IMVO keurmerk kan helpen. Je hebt in het bedrijfsleven voorbeelden nodig van bedrijven die dit oppakken. Je kunt van het MKB niet verwachten wat je van de grootbedrijven verwacht. Wanneer verschillende landen verschillende wetten qua IMVO gaan hanteren, dan wordt het een “lappendeken”.

Kunnen we als Nederland niet voorbeeld geven aan de rest? Je moet een vrijwillige en sectorale aanpak in combinatie met wettelijke verplichting hebben, maar de achterban van VNO-NCW en MKB NL wil dat op Europees niveau doen. Door wetgeving ontstaat er een gelijk speelveld in de markt en moeten alle bedrijven meedoen. Nu, via de convenanten, doet slechts een deel van de markt mee.

Samenvatting blok 2:

  • MVO Nederland – Maria van der Heijden: Zien belang van transparante, eerlijke ketens. Refereert aan Nieuwe Economie Index. Benoemt IMVO vouchers. We zijn een klein land, maar een groot land qua handel, bijv. in landbouw- en sierteelt. De impact op mens en milieu zit niet verweven in de prijs. Bedrijven hebben een gelijk speelveld nodig, wetgeving daarvoor nodig. Een wet kan versnellend werken.
  • Oxfam Novib – Peter Ras: Adviseert de kamer in contact te gaan met vakbonden. Pleiten voor wetgeving en voor ambitieuze Europese regelgeving, gebaseerd op OESO-richtlijnen. Benoemt Europese landen die voorop lopen met IMVO regelgeving en ook bedrijven die koplopers qua IMVO zijn. Veel bedrijven zijn betrokken bij schendingen van mensenrechten internationaal. Basis voor wetgeving moeten de Guiding Principles for Due Dilligence zijn. Je hebt wel strafrechtelijke handhaving nodig, een stok achter de deur. Geen verdere onderzoeken nodig, ga naar regulering toe.
  • Initiatief Duurzame Handel (IDH) – Daan Wensing: Werken aan promotie Sustainable Development Goals (SDGs). Wetgeving op Europees niveau aanvliegen, om te voorkomen dat handel om Nederland heen gaat lopen. Werken aan road maps om transitie naar duurzame ketens te organiseren.

Discussie met aanwezige kamerleden:

We zien vooral kansen. Vrijwilligheid leidt tot onvoldoende urgentie. De OESO richtlijnen zijn er al lang, convenanten ook, maar het duurt te lang. Te weinig volgers, daarom is er wetgeving nodig.

Zorg voor gelijk speelveld, op Europees niveau, dat er geen lappendeken komt. Eén systeem nodig.

Je straft eigenlijk de voorlopers, want de achterblijvers kunnen nu maar blijven doorgaan met het niet voldoen aan de OESO richtlijnen. De schade daarvan komt terecht bij bijv. de mensen in arme landen die te lage lonen krijgen. Nationale wetgeving kan wel hefboom vormen.

Je moet overeenkomst hebben over de indicatoren die je gaat meten, dat er niet verschillende systemen komen. Van belang is ook het betrekken van stakeholders als mensenrechtenorganisaties, lokale boerenorganisaties e.d. MVO Nederland gaat hiernaar kijken. We halen heel veel materialen naar Nederland, ook goed om te kijken hoe circulair dat is. Via duurzaam inkopen kun je als MKB bedrijf al stappen zetten, maar dan heb je nog geen oplossing voor de sector, denk bijv. aan textiel. Een MKB bedrijf moet daartoe ook deelnemen aan een sectorinitiatief. Er zijn zo’n 200 keurmerken op voeding en 100 keurmerken op kleding: het is logisch dat consumenten door de bomen het bos niet meer zien. We hebben geen behoefte aan meer keurmerken. Samenwerking tussen MKB bedrijven is van belang.[1]

R&D is van belang, zeker ook voor een sector als de landbouw. Overheid moet daar voortrekkersrol in spelen. Nederland is een belangrijke agrofood speler wereldwijd. Keurmerken spelen een belangrijke rol, maar pakken de diepere problemen als ontbossing, lage lonen e.d. niet voldoende aan. Samenwerking met de landen van herkomst is daarbij van belang. Eén keurmerk/ label zou mogelijk kunnen zijn, maar samenwerking is belangrijker. We zouden blockchain technologie moeten kunnen toevoegen om per product inzichtelijk te maken waar een product vandaan komt, beter dan verwarrende keurmerken. Er is een Versnellingshuis Circulair in Nederland, dat kun je ook opzetten voor IMVO. Wordt ook gerefereerd aan IMVO Risicochecker van MVO Nederland.

Het kost een bedrijf gemiddeld genomen 0,2% van de omzet om te gaan voldoen aan de OESO-richtlijnen, aldus Brits onderzoek.

Samenvatting blok 3:

  • MVO Platform – Manon Wolfkamp: Onafhankelijke publieke toezichthouder nodig. Strafrecht wel nodig als stok achter de deur. Elders in Europa speelt dit al, ook in België, Finland e.a., en overal wordt het gebaseerd op de OESO-richtlijnen. In Frankrijk en Duitsland wordt MKB niet meegenomen in deze wetgeving. Wachten op Europa betekent vertraging en verzwakking van de voorstellen. De kosten die bedrijven zouden moeten maken om compliant te worden, dat zijn eigenlijk kosten die er nu ook al zijn, maar afgewenteld worden in de ketens, bijv. via lage lonen elders.
  • Pensioenfonds detailhandel – André Snellen: Leefbaar loon staat op de agenda. CO2 beprijzing ook. Sociaaleconomische aspecten lastiger meetbaar te maken dan bijv. rond energie. Standaardisatie daarover zal lastig zijn.

Discussie met aanwezige kamerleden:

Moet je als pensioenfondsen uit bepaalde sectoren stappen of juist je invloed aanwenden om bepaalde sectoren te verbeteren? Bedrijven moeten gestandaardiseerd over hun non-financial prestaties rapporteren. Wetgeving maakt het proces eenvoudiger. Nu moeten pensioenfondsen zelf informatie zien te achterhalen.

Door wetgeving kan IMVO een gespreksonderwerp worden in elke board room.

Opvolging: debat 27 oktober 2021 vaste commissie handel en ontwikkelingssamenwerking.[2]

Bijbehorende position papers: N.B. elke position paper is 2-3 A4tjes lang

ONL: Naar een werkbaar en proportioneel IMVO-beleid

  1. Regeldruk moet beheersbaar blijven voor het MKB; refereren aan OESO-richtlijnen.
  2. Breng de proportionaliteit terug in het IMVO-beleid; belangrijk om bij IMVO-wetgeving rekening te houden met de grootte en de capaciteit van het bedrijf.
  3. Transparantie mag niet leiden tot concurrentievervalsing;
  4. Praat mét ondernemers, niet alleen óver ondernemers;
  5. Bescherm het MKB door een onafhankelijk IMVO-keurmerk; In Frankrijk, een land dat al met transparantieverplichtingen werkt, gebeurt dit al. Een dergelijke periodieke audit, bijvoorbeeld iedere 2 jaar, levert een keurmerk op voor bedrijven en zorgt ervoor dat andere bedrijven in de keten weten dat het bedrijf zich houdt aan IMVO-standaarden, zonder dat ze daarvoor verregaande bedrijfsinformatie hoeven in te zien.
  6. Zet in op effectiviteit en een gelijk speelveld via een Europese aanpak.

Zorg voor een MKB-proof IMVO-beleid.

Evofenedex: Europese aanpak noodzakelijk voor internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen

  • Ongeveer een derde van ons nationale inkomen komt voort uit handel.
  • De 15.000 bij ons aangesloten handels- en productiebedrijven willen graag een succes maken van

het Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO).

  • Drietal randvoorwaarden:
    1. Europees beleid nodig.
    2. Een gefaseerde aanpak van het IMVO beleid is noodzakelijk om disproportionele investeringen en administratieve lasten voor het mkb te voorkomen.
    3. Een uitgelezen kans om een stap te zetten op het gebied van data en digitalisering.

MVO Nederland:

  • 1800 bedrijven aangesloten.
  • MVO Nederland is van mening dat IMVO-wetgeving een goede aanvullende manier is om bedrijven aan te sporen zich in te spannen om potentiële of daadwerkelijke schendingen van mensenrechten en internationale milieustandaarden in hun keten te identificeren, te verminderen en te voorkomen.
  • MVO Nederland acht IMVO-wetgeving haalbaar voor het mkb, mits er adequate ondersteuning komt voor deze bedrijven, in de vorm van een steunpunt en tools.
  • Zorg dat hetgeen van bedrijven wordt gevraagd, in verhouding staan met onder meer de (potentiële) ernst van de impact, de marktpositie en de omvang van de onderneming.
  • MVO Nederland ziet op dit moment vooral een ongelijk speelveld tussen koplopers en achterblijvers. Dit benadeelt bedrijven die willen innoveren en versnellen onevenredig.
  • MVO Nederland is groot voorstander van integrale verslaglegging en communicatie over de voortgang van het due diligence-proces en bredere verduurzamingsinitiatieven door zowel grootbedrijf als MKB.
  • Strafrecht als onderdeel van de wet is noodzakelijk om te zorgen dat de toezichthouder een stevige stok achter de deur heeft om achterblijvers aan te sporen, wanneer bedrijven niet voldoen aan de wet na meerdere waarschuwingen.

OXFAM-NOVIB:

  • Oxfam Novib steunt daarom het SER[3]-advies en de positie van het demissionaire kabinet dat verplichtende maatregelen nodig zijn op IMVO due diligence, in aanvulling op bestaande vrijwillige instrumenten en samenwerking tussen NGO’s, vakbonden, overheid en bedrijven. Hierbij is wel enige haast geboden gelet op de urgentie van het onderwerp.
  • Voer per 2023 Nederlandse wetgeving in voor duurzaam en verantwoord ondernemen;
  • Steun vanuit Nederland pro-actief invoering van ambitieuze Europese IMVO-wetgeving, binnen zo kort mogelijke termijn en eveneens op basis van de OESO richtlijnen.
  • Convenanten zorgen voor meer kennis en begrip bij bedrijven voor mensenrechten en milieu, maar leveren nog nauwelijks of niets op voor de slachtoffers van mensenrechtenschendingen en milieuschade.
  • IMVO wetgeving in Nederland, en op termijn hopelijk ook in Europees verband, is een noodzakelijke aanvulling ten opzichte van de huidige, meer op vrijwilligheid gerichte beleidsinstrumenten.

MVO Platform:

70 bedrijven lid van het Initiatief Duurzaam en Verantwoord Ondernemen (IDVO.org). Ook het MVO Platform, een netwerk van 23 maatschappelijke organisaties en vakbonden, is lid van IDVO.

  1. In lijn met de OESO-richtlijnen dekt de wet alle internationaal erkende mensenrechten- en milieunormen
  2. De wet verplicht bedrijven de zes stappen van due diligence toe te passen voor alle bedrijfsactiviteiten en hun zakelijke relaties.
  3. De wet dekt alle bedrijven die in Nederland gevestigd zijn of op de Nederlandse markt opereren, inclusief mkb.
  4. Bedrijven dienen minimaal jaarlijks op een toegankelijke en gepaste wijze te rapporteren over hun due diligence-proces
  5. Het zwaartepunt in de handhaving ligt bij een onafhankelijke publieke toezichthouder
  6. Deze toezichthouder ziet er in het bijzonder op toe dat bedrijven (hun bijdrage aan) negatieve gevolgen stoppen en dat de benadeelden herstel ervaren.

Stitch:

  • STITCH is de naam van een nieuw initiatief waarbij zes internationale organisaties zich samen sterk maken voor een kledingindustrie die bijdraagt aan een gelijkwaardige en rechtvaardige samenleving; door het respecteren van mensenrechten in de wereld van werk.
  • STITCH is van mening dat het gehele MKB onder een praktische, proportionele, en effectieve wet over gepaste zorgvuldigheid moet vallen.
  • Als het MKB uitgezonderd wordt van wetgeving, zal een systeemverandering van de kleding- en textielindustrie niet mogelijk zijn.
  • Oproep tot mensenrechtzorgplicht.

IDH (Initiatief Duurzame Handel):

  • Behoefte aan EU-wetgeving
  • Aanpak nodig voor ketentransformatie (roadmap, benchmarking en ondersteuning)
  • Stimuleren en gebruik van innovatie en R&D.

VNO NCW en MKB Nederland

  • Gezamenlijke en Europese aanpak nodig
  • Belangrijk is dat MKB bedrijven niet onnodig worden gehinderd met extra administratieve lasten.

[1] Zie voor door Will2Sustain opgericht voorbeeld: www.brandstofreductie.nl

[2] Kon dit debat niet vinden op internet. Mocht iemand het wel kunnen vinden: graag reactie naar prins@will2sustain.com

[3] https://www.ser.nl/nl/Publicaties/duurzame-ketenimpact